अमेरिकन आयडॉल – टीव्ही वरचा एक यशस्वी प्रयोग!

 हॉलीवूडचं जागतिक मनोरंजन क्षेत्रात योगदान केवळ मोठ आहे. आपल्या इथेही म्हणजे भारतात बॉलीवूड आहेच की... पण इथे खेदाने नमूद करावं लागतं की बॉलीवूडमध्ये जे चित्रपट निघाले किंवा अजूनही निघत आहेत त्यातल्या चित्रपटाची कधी थीम तर कधी गाणी, तर कधी संगीत, तर कधी पटकथा इत्यादि अनेक गोष्टी या हॉलीवूड मधल्या चित्रपटांची नक्कल करून बनवली जातात. नक्कल करणं हा काही गंभीर गुन्हा नाही पण मग ओरिजिनल स्वरूप असलेलं का  आपल्याकडे तयार होत नाही? म्हणजे एखादी नवी कल्पना का आपल्याकडे सुचत नाही, का आपल्याला परदेशी चित्रपटांची किंवा टी व्ही वरच्या कार्यक्रमांची नक्कल करावी लागते. हा खरं तर चर्चेचा आणि वाद्विवादाचासुद्धा विषय आहे. त्यात न गेलेलच बरं...! असो. तर अमेरिकेत छोट्या पडद्यावर तूफान लोकप्रिय झालेला आणि सगळ्यात ज्यास्त पाहिला गेलेला कार्यक्रम म्हणजे अमेरिकन आयडॉल हा...! हा कार्यक्रम आजच्याच दिवशी जवळपास २० वर्षांपूर्वी म्हणजे ११ जुन २००२ ला प्रथम प्रसारित झाला. थोडक्यात हा कार्यक्रम म्हणजे ऑन टीव्ही गाण्याची स्पर्धा असा होता.   

हा कार्यक्रम अमेरिकेत खूप लोकप्रिय झाला. तो फॉक्स चॅनेलवर अमेरीकेत २००२ ते २०१६ या कालावधी दरम्यान प्रसारित झाला. अश्या पद्धतीच्या  कार्यक्रमाचा लोक् प्रथमच आस्वाद घेत होते. हा कार्यक्रम सुरू होण्याची एक रंजक सफर आहे. अमेरिकन आयडॉल हा कार्यक्रम ब्रिटनच्या पॉप आयडॉल कार्यक्रमावर बेतलेला आहे. हा आश्चर्याचा धक्का काहीना हे वाचल्यावर बसेल... पण खरी गंमत तर पुढे आहे. ब्रिटिश पॉप आयडॉल हा कार्यक्रम तर न्यूझीलंडच्या पॉपस्टार्स या कार्यक्रमावरून घेण्यात आला आहे. सायमन फ्यूलर या ब्रिटिश निर्मात्याने पॉप स्टार्स आणि अमेरिकन आयडॉल हे कार्यक्रम टी व्ही आणले. हे सगळं श्रेय त्याला जातं. टीव्ही निर्माता नायगेल लीथगो याने ऑस्ट्रेलियामध्ये या गाण्यांच्या स्पर्धेचा कार्यक्रम पाहिला आणि त्याने ब्रिटनमध्ये असाच कार्यक्रम आणायचं ठरवलं. फ्यूलर तर कार्यक्रम पाहून प्रभावित झाला. त्याला ३ किंवा ४ जजेस असणं, त्यांनी ऑडिशन घेणं, त्यातून स्पर्धकांची निवड करणं हे सगळं जाम आवडलं ...! हे सगळं निर्मात्यांसाठी नवीनच होतं. फ्यूलरने अमेरिकन आयडॉल कार्यक्रम उत्कंठावर्धक बनवण्यासाठी काही गोष्टी त्यात समाविष्ट केल्या. कार्यक्रम बघणाऱ्या लोकानी स्पर्धकाना टेलिफोनद्वारे मतदान करायचं... तसंच क्यामेऱ्यामागे काय गोष्टी चालल्या आहेत, त्यातलं आजच्या भाषेत बोलायचं झाल्यास ‘बिहाइनड द सीन्स’ काय चालू आहे, तसंच टेक्स्ट मेसेज आणि वेबसाइटवर जाऊन मतदान करणे या गोष्टी समाविष्ट केल्या.  याबद्दल टीव्ही वर दाखवणे अश्या गोष्टींचा प्रथमच समावेश करण्यात आला.

सुरवातीच्या कार्यक्रमांमद्धे परीक्षक देशभर फिरून कोण टॅलेंटेड गायक आहे, त्यांचा शोध घ्यायचे, पण नंतर तो फॉरमॅट बदलला. अमेरिकन आयडॉल कार्यक्रमात सुरवातीला स्पर्धकांचं  वय १६ ते २४ वर्ष ठरवून अश्यानाच संधि देण्यात आली. पण नंतर नियमांमध्ये बदल करून वयोमार्यादा १५ ते २८ करण्यात आली. स्पर्धक लोकप्रिय झालेली गाणी म्हणून दाखवायची आणि त्यातून मग आयडॉल निवडला जायचा. असं कार्यकामचं स्वरूप होतं.

२००१ मध्ये फ्यूलर, कोवेल आणि जोन्स यांनी पॉप आयडॉल कार्यक्रमाचा फॉरमॅट अमेरिकेत विकायचा ठरवला, पण त्यात त्यानं यश आला नाही. टीव्ही निर्माते अश्या प्रकारच्या कार्यक्रमांबद्दल नकारात्मक पवित्रा घेत होते. थोडक्यात ते या कल्पनेने इम्प्रेस झाले नाहीत. खुद्द ज्या फॉक्स चॅनेलवर पुढे जाऊन अमेरिकेत पसिद्ध झाला त्याच्याच निर्मात्यानी सुरवातीला अश्या प्रकारच्या कार्यक्रमाचं प्रपोजल परत पाठवलं. अमेरिकन आयडॉलचे २००२ ते २०१६ दरम्यान २० सीजन्स झाले. यातले होस्ट्, स्पर्धक, परीक्षक पुढे जाऊन प्रचंड प्रसिद्ध झाले.

असं जरी असलं तरीसुद्धा सुरू झाल्यानंतर काही वर्षानी कार्यक्रमाचे रेटिंगस आणि त्याचा  प्रेक्षकवर्ग कमी झाले. टीव्ही वरच्या प्रेक्षकाना सतत काही तरी नवीन हवं असतं किंवा जरा हटके कार्यक्रम पाहायची इछा होते आणि मग पुढे तर सवयच होते. पण हे एका ठराविक काळा पर्यन्त.. नंतर जर एखादा कार्यक्रम सतत दाखवला गेला तर त्यामध्ये तोचतोचपणा येतो आणि मग त्याचा प्रेक्षकाना कंटाळा यायला लागतो. म्हणून कुठेतरी थांबणं आवश्यक असतं.

या अमेरिकन आयडॉल कार्यक्रमावरून नंतर आपल्याकडे इंडियन आयडॉल हा कार्यक्रम सुरू झाला. त्याचेही बरेच सीजन्स झाले. अमेरिकन आयडॉल या कार्यक्रमाचे अधिकार २०१८ पासून एबीसी या अमेरिकन वाहिनीने खरेदी केले आणि त्याचे नवीन सीजन्स सुरू झाले. ते आजही सुरू आहेत. एबीसी वर पहिल्यांदा २०१८ ला हा कार्यक्रम सुरू झाला. अमेरिकन आयडॉलचे अधे-मधे परीक्षक बदलले तसंच कार्यक्रमाचे सूत्रधार म्हणजे होस्ट् सुद्धा बदलले पण कायम राहिला तो कार्यक्रम आणि त्याची संकल्पना... ! अश्या कार्यक्रमाला अमेरिकन टीव्ही वर येऊन आज २० वर्ष झाली आणि त्याची जादू सगळ्यांच्या मनावर घर करून राहिली.

-निखिल कासखेडीकर