त्साई इंग वेन- तैवानच्या पोलादी स्त्री... !

 रिपब्लिक ऑफ चायना म्हणजेच तैवान या छोट्या देशाच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष, तसंच तैवानच्या सातव्या अध्यक्ष, महाकाय चीनला न जुमानंणाऱ्या, तैवानच्या गोलडा मायर, चीनविरुद्ध प्रखर भूमिका घेणाऱ्या, भारताबद्दल आस्था असणाऱ्या अश्या तैवानच्या पोलादी स्त्री म्हणजेच त्साई इंग वेन, यांचा आज वाढदिवस...त्यांचा जन्म 1956 सालचा...

त्साई यांचं बालपण तैवानमधल्या तैपई इथं गेलं. त्यांना 6 भावंडं, एका चांगल्या कुटुंबातला त्यांचा जन्म... त्यांनी कायदा आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार या विषयात शिक्षण घेतलं. LLB त्यांनी नॅशनल तैवान युनिव्हर्सिटीतुन पूर्ण केलं, तर LLM कॉर्नेल लॉ स्कुल मधून पूर्ण केलं. पुढे त्या प्रसिद्ध अश्या लंडन स्कुल ऑफ इकॉनॉमिक्स मध्ये शिकल्या, आणि त्यांनी कायदा या विषयात युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन मधून डॉक्टरेट पदवी मिळवली... काही वर्षे त्यांनी सु चौऊ युनिव्हर्सिटी आणि नॅशनल चेंगची युनिव्हर्सिटी इथे कायदा विषयाच्या प्राध्यापक म्हणून काम केलं. पुढे जाऊन यांच्याजवळ असणाऱ्या कायद्याच्या ज्ञानामुळे, प्राविण्यामुळे त्यांना WTO मध्ये वाटाघाटी करण्यासाठी तैवानकडून अधिकृत व्यक्ती म्हणून पाठवण्यात आलं.

इसवी सन 2000 पासून पुढे त्साई यांची राजकीय कारकीर्द सुरु झाली. आणि मग त्यांनी मागे वळून पाहिलंच नाही. 2004 ला त्यांनी डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टीमध्ये प्रवेश केला. पुढे त्या तैपेई शहराच्या महापौर निवडणुकीत हरल्या. पण 2012 साली राष्ट्रपतीपदासाठी त्साई यांनी निवडणूक लढवली, पण त्यात त्यांचा पराभव झाला. पण त्साई यांनी हार मानली नाही, 2016 साली त्या तैवानच्या राष्ट्रपतीपदासाठीच्या निवडणुकीत उतरल्या आणि ती निवडणूक त्साई यांनी जिंकली. त्यांना तैवानच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती होण्याचा मान मिळाला... हे कमी म्हणून कि काय 2020 सालच्या निवडणुकीत विजयी होऊन परत तैवानच्या अध्यक्ष बनल्या.

त्साई प्रकाशझोतात आल्या त्या अमेरिकेच्या राष्ट्रपतीपदी विराजमान होऊ घातलेल्या डोनाल्ड ट्रम्प याना केलेल्या

अभिनंदन

च्या फोनमुळे... ही गोष्ट घडली, 2016 मध्ये... अश्या प्रकारे प्रत्यक्ष फोनवरून अमेरिकेच्या अध्यक्षांशी 1979 नंतर बोलणंच झालं नव्हतं, पण ही कसर भरून काढत त्साई यांनी अमेरिकेशी तैवानचे संबंध मैत्रीपूर्ण राहतील याची शाश्वती दिली. यामुळे चीन नाराज झाला... 2019 साली चीनचे सर्वेसर्वा शी जिनपिंग यांनी त्साई याना आवाहन केलं आणि सुचवलं कि चीन वन कंट्री टू सिस्टिम्स (म्हणजे एकसंध चीन) या धोरणाच्या बाजूने आहे. पण त्साई यांनी त्याला नकार दिला. खरं म्हणजे चीनला तैवान वर आपली सत्ता प्रस्थापित करायची आहे, म्हणून चीन वन चायना पॉलिसी बद्दल नेहमी आग्रही असतो. चीनला तैवान बरोबर एकसंध चीनचं स्वप्न पूर्ण करायचं आहे. त्साई यांनी हाँगकाँग मधल्या लोकशाहीवादी गटांना, ते हॉंगकॉंगमध्ये लोकशाही प्रस्थापित व्हावी यासाठी आंदोलन करत्याना पाठिंबा दिला, यामुळे चीनचा तिळपापड झाला... त्साई यांनी शी जिनपिंग यांच्या वन चायना धोरणाला केराची टोपली दाखवली, आणि सांगितलं की तैवान मेनलँड चायनाचा हिस्सा होणार नाही, आणि त्यासाठी प्रतिकार करावा लागला तरी चालेल. या विरोधामुळे चीन पेटला आणि जिनपिंग यांनी वेळप्रसंगी तैवान हो म्हणणार नसेल तर आम्ही तैवानवर आक्रमण करून तो मिळवू, अशी भाषा केली.

त्साई यांच्या सरकारने साऊथ बाऊंड पॉलिसी जाहीर केली, यानुसार तैवानला 18 देशांबरोबर मैत्रीपुर्ण संबंध हवे आहेत हे जाहीर केलं. महत्वाचं म्हणजे या 18 देशांमध्ये भारत हा सुद्धा एक देश आहे, त्याबरोबर तैवानला मैत्रीपूर्ण संबंध हवे आहेत... पूर्वी तैवान मध्ये फक्त मंडारीन ही भाषा बोलली जायची पण त्या धोरणात बदल करून त्साई यांनी हक्का, मात्सु इत्यादी स्थानिक भाषांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी पाऊल उचललं. सध्या तैवानचं धोरण असं आहे की त्यांना चीनवर कमी अवलंबून राहायचं आहे, यासाठी त्साई यांनी हरप्रकारे प्रयत्न चालू ठेवले आहेत. अमेरिका तैवानला पूर्ण मदत करेल, अस आश्वासन अमेरिकेनं दिलं आहे. यात सामावलेला अर्थ म्हणजे अमेरिका तैवानला शस्त्र, रणगाडे, विमान,अशी लागणारी संरक्षण सामग्री पुरवेल, आणि तैवानच्या सुरक्षेसाठी उभा राहील... हे सगळं त्साई इंग वेन यांच्या धोरणामुळे शक्य होत आहे , कोव्हिडशी सामना करून तैवानने नवीन उपलब्धी मिळवली आहे, ज्याचं जग कौतुक करत आहे... तैवानला प्रगतीपथावर नेण्यासाठी आम्ही सारे कटिबद्ध आहोत असा जणू नाराच त्साई देत आहेत, अश्या या त्साई इंग वेन याना वाढदिवसाच्या शुभेच्छा...!

- निखिल कासखेडीकर.