मुख्य सामग्रीवर वगळा

बर्फवृष्टी अमेरिकेतली... आणि माणुसकी!

 अमेरिकेत साधारणतः डिसेंबर, जानेवारी आणि फेब्रुवारी या महिन्यात बर्‍याच शहरांमध्ये बर्फवृष्टी होते. आपल्याकडे भारतात फक्त हिमाचल प्रदेश किंवा कश्मीर खोर्‍यातच बर्फवृष्टी अनुभवता येते. अर्थात प्रत्येक ठिकाणचं वातावरण वेगवेगळं असतं. कुठे ऊन जास्त तर कुठे पाऊस जास्त तर कुठे थंडी जास्त. आपल्याकडे म्हणजे भारतात तीन ऋतु आपण अनुभवतो. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा. पण इतर थंड प्रदेशांमध्ये उन्हाळा आणि हिवाळा हे दोनच ऋतु असतात. तर सांगायचं असं की अमेरिकेत बर्फवृष्टी होणं हे नवीन नाही, परंतु प्रमाणाबाहेर बर्फ पडणं हे मात्र जनजीवन विस्कळीत होण्याचं कारण ठरू शकतं. आताही तसच घडलं. अगदी दोन दिवसापूर्वी अमेरिकेतल्या व्हर्जिनिया प्रांतात अतिबर्फवृष्टीमुळे चक्क ५० मैलांच्या पट्ट्यात असलेल्या इंटर-स्टेट ९५ (हे तिथल्या हायवेचं नाव) या महामार्गावर ट्रॅफिक जाम झाली होती. तुम्ही म्हणाल आपल्याइथेही मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावर टँकर उलटल्यामुळे किंवा कुठला अपघात झाल्यामुळे ट्रॅफिक जाम होऊ शकते. मग अमेरिकेचं काय घेऊन बसलात? पण ही आय ९५ हायवे वर ट्रॅफिक जाम झाली होती ती इतकी प्रचंड होती की लोक अक्षरशः २५ -३० तासांसाठी आपल्या गाड्यांमध्ये अडकून बसले होते... बरं आजूबाजूच हवामान चांगलं असेल तर आपण गाडीच्या बाहेर तरी पडू शकतो, पाय मोकळे करू शकतो, किंवा अवघडलेल्या स्थितीतून आपल्या वाहनातून बाहेर पडू शकतो. पण आय ९५ या महामार्गावर प्रचंड बर्फवृष्टी झाल्यामुळे, बर्फ साचल्यामुळे मोठे मोठे ट्रक, छोट्या गाड्या असं सगळं ठप्प झालं होतं. प्रचंड प्रमाणात बर्फ साठला होता. आपत्कालीन पथकाला, तसंच अग्निशमन दलाला सुद्धा अडकून पडलेल्या व्यक्तींना मदत करताना अडथळे येत होते.

ज्या प्रमाणे अमेरिकेतल्या सामान्य नागरिकाना या बर्फावृष्टीमुळे स्वत:च्या वाहनातच बसावं लागलं होतं, त्या प्रमाणे व्ही आय पी व्यक्ति सुद्धा यात अडकल्या होत्या. परिस्थितीच तशी होती. तर, याचा फटका खुद्द अमेरिकी अध्यक्ष बायडेन यांनाही बसला. बायडेन यांना जवळजवळ १ तास त्यांच्या एअर फोर्स वन या खास विमानातच थांबून राहावं लागलं ... याचं कारण विमानाच्या धावपट्टीवर बर्फ साचल्यामुळे विमान जमिनीवर उतरवणार तरी कसं... मग विमानाला १ तास आकाशातच घिरट्या घालाव्या लागल्या. मग चक्क बर्फ हटवणार्‍या गाड्यांना पाचारण करण्यात आलं... आणि शेवटी बायडेन सुखरूपपणे त्यांच्या आलीशान अशा क्याडीलक या खास गाडीत बसून त्यांचा ताफा पुढच्या ठिकाणाकडे रवाना झाला.

ही झाली अध्यक्षांच्या बाबतीतली गोष्ट. पण अमेरिकेचे एक सिनेटर (म्हणजे खासदार) डेमोक्रटिक पक्षाचे टिम केन हे सुद्धा चक्क २६ तास त्यांच्याच गाडीत बसून होते, अडकले होते, ते ही आय ९५ या महामार्गावर ट्रॅफिक जाम मध्ये होते आणि मार्ग पूर्ववत झाल्यानंतर ते कॅपिटोल (अमेरिकी कॉंग्रेसचं सभागृह)  या त्यांच्या इच्छित स्थळी पोहोचले.

आपल्याला वाचताना खरं तर केवळ रोमांचित करणारा अनुभव वाटेल, पण २५- ३० तास फक्त एकाच जागी बसून वेळ घालवणे किती अवघड आहे हे ज्यांनी अनुभवलं त्यांनाच कळेल. अन्न, पाणी, हवा, जागा, थंडीपासून बचाव करण्यासाठी खास कपडे, प्रथमोपचार करण्यासाठी लागणारं साहित्य हे जवळ नसेल तर काय करणार.

अतिप्रगत असणार्‍या अमेरिकेमध्ये अशी परिस्थिती? हे वाचून कदाचित आपल्याला आश्चर्य वाटेल. पण निसर्ग अमेरिका आणि भारत, किंवा गरीब श्रीमंत, असा भेदभाव करत नाही... त्याच्या रौद्र रूपासमोर मानव तो काय? त्या परिस्थितीतून सुखरूप बाहेर पडण्याची तेवढी इच्छाच आपण व्यक्त करू शकतो...

व्हर्जिनियातील ह्या ट्रॅफिक जाम मध्ये बर्फाबरोबर पाऊस पडत होता. अचानक कोसळलेल्या या आपत्तीत कोणाकडे अन्न शिल्लक नव्हतं, तर कोणाच्या गाडीतलं इंधन संपलं होतं... काहींनी सांगितलं की हा त्यांच्या आयुष्यातला एकदा अनुभवाला येणारा असा लाइफटाईम अनुभव होता. आसपासच्या लोकांनी ट्रॅफिक जाम मधील अडकलेल्या लोकांना मदत केली. एका गाडीतून पती पत्नी प्रवास करत होते, ते या ट्रॅफिक जाम मध्ये अडकले होते. त्यांना पुढेच एका ब्रेड ब्रेकिंग कंपनीचा ट्रक दिसल्यावर, त्यांनी लगेच त्या कंपनीच्या ग्राहक सुविधा केंद्राला फोन करून, या ट्रॅफिक जाम मध्ये अडकलेल्या लोकांना ब्रेड आणि काही खाण्याचे पदार्थ पुरवता येतील का? अशी विचारणा केली, याची त्वरित दखल घेऊन कंपनीच्या लोकांनी ट्रक ड्रायव्हरला फोन केला आणि त्याने ट्रक उघडून आतले सामान आणि पदार्थांचं तिथल्या लोकांना वाटप केलं. संकटातल्या लोकांना एका कॉल वर मदत मिळाली होती. हे होतं माणुसकीच दर्शन. ही मोठी दिलासादायक बाब!     

हे नैसर्गिक संकट होतं पण डिझास्टर मॅनेजमेंटचं काय? वाहतूक ठप्प झाल्यामुळे त्यात अडकलेल्या नागरिकांनी आणि स्थानिक नेत्यांनी सरकारकडे एवढ्या मजबूत पायाभूत सुविधा असूनही इतका वेळ ट्रॅफिक जाम कशी झाली याबद्दल प्रशासनाला धारेवर धरलं. या संपूर्ण प्रकरणाची बायडेन प्रशासन योग्य ती दखल घेईलच.

-निखिल कासखेडीकर 

(हा लेख https://kfacts.in/ या पोर्टलवर जानेवारी 2022 मध्ये प्रकाशित झाला आहे.)  

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

हा ज्वालामुखी इतका जोरात भडकला की अवकाशातूनसुद्धा तो दिसला!

  ‘ टोंगा ’ हे प्रशांत महासागरातलं एक छोटं द्वीपकल्प असलेलं राज्य. प्रशांत महासागरामधल्या या छोट्या बेटांचे अनेक समूह आहेत काहीतर स्वतंत्र राज्ये आहेत. प्रशांत महासागरातल्या बेटांची साधारणतः तीन गटात विभागणी केली जाते. मायक्रोनेशिया , मेलनेशिया आणि पॉलिनेशिया! तर पॉलिनेशिया या भागात टोंगा वसलेलं आहे. या राज्यावर पूर्वी ब्रिटिशांची सत्ता होती , १९७० पर्यन्त... त्यानंतर मात्र टोंगा या देशाचा प्रवास हा लोकशाही मार्गाने रीतसर संविधान ठरवून आणि निवडणुका घेऊन सुरू झाला ... हे घडलं २०१० नंतर. तसं या देशाबद्दल बोलण्याची वेळ कधी आली नाही कारण विशेष असं सांगण्यासारखं १५ जानेवारी २०२२ पर्यन्त असं काही नव्हतं. पण १५ जानेवारीला टोंगा बेटसमुहांच्या राज्यामध्ये असलेल्या या भागात महासागरातल्या पाण्याच्या खाली असलेल्या ‘ हुंगा टोंगा हुंगा हापाई ’ या एका शक्तीशाली ज्वालामुखीचा स्फोट झाला आणि सार्‍या जगाला टोंगा हे नाव माहीत झालं. या स्फोटाचं उगमस्थान साधारण पाचशे फुट खाली होतं , असं सांगण्यात आलं. स्फोट झाल्यानंतर टोंगा बेटांच्या समुहावर त्याचा परिणाम झाला. हवेत राख पसरली... पाण्याने प्रदेश व्य...

नासाने घडवला इतिहास... या देशातल्या व्यावसायिक स्पेसपोर्ट वरुन प्रथमच प्रक्षेपित केलं रॉकेट.

  नासा ... अर्थात अमेरिकेची अंतराळ संस्था! तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत अमेरिका जगातल्या इतर देशांपेक्षा खूपच पुढे आहे. आणि म्हणूनच ती महासत्ता आहे. याचं मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे अमेरिकेची अवकाश संस्था नासा... १९५८ साली अमेरिकेचे तत्कालीन अध्यक्ष जनरल ड्वाईट   आयसेनहोवर यांनी नासाची स्थापना केली. हे शितयुद्धाचे दिवस होते.   जगाची विभागणी दोन सत्ताकेंद्रांमद्धे झाली होती. एक सत्ताकेंद्र होतं: सोव्हिएत महासंघ तर दुसरं केंद्र होतं अमेरिका. दोन्हीही सत्तानमद्धे छुपं युद्ध सुरू होतं. म्हणजे या दोन सत्ता एकमेकांशी थेट न लढता त्यांच्या त्यांच्या मित्र राष्ट्राना पुढे करून एकमेकांशी संघर्ष करत होत्या. यातच दोन्ही देशांमधली अंतराळ स्पर्धा शिगेला पोहोचली होती. कोण श्रेष्ठ? अमेरिका की रशिया हीच चढाओढ लागली होती. अंतराळ स्पर्धेच्या निमित्ताने नवनवीन तंत्रज्ञान विकसित करून दोन्हीही देशांना वरचढ व्हायचं   होतं. याला अनुसरून अगदी दीर्घ काळासाठी नासाने योजना आखल्या. कल्पनाही न करता येऊ शकणारे मिशन्स पूर्णत्वास नेले. ९० च्या दशकात सोव्हिएत महासंघाचं पतन झाल्यानंतर मात्र जगाची सूत्र अमेरिकेक...

आधुनिक व्यापारातील संकल्पना -

  मुक्त व्यापार. व्यापारातील संरक्षणाच्या पद्धतीच्या बरोबर विरुद्ध प्रकार म्हणजे मुक्त व्यापार. आणि हो आज मुक्त व्यापाराचा सगळीकडे बोलबाला आहे. अनेक अभ्यासक, अर्थतज्ञ, राजकीय विश्लेषक तसेच अनेक तज्ञ लोकांनी या मुक्त व्यापार संकल्पनेला संमती दर्शवली आहे. या मुक्त व्यापार संकल्पनेचा अनेकांनी उहापोह केला आहे, आणि सगळ्याचं एकमत असं झालं कि हीच व्यापार पद्धती सर्वसमावेशक आणि सर्व देशांच्या हिताची आहे. एवढच काय तर जागतिक व्यापार संघटना या मुक्त व्यापार संकल्पनेला बांधील आहे. त्यांच्या अजेन्ड्यामध्ये दोन किंवा अधिक देशांचा एकमेकांशी मुक्त व्यापार ह्या मुद्द्याचा परामर्श घेतला आहे. एक गोष्ट मान्य करायला पाहिजे कि आज जगात मुक्त व्यापारचे समर्थक मोठ्या संखेने आहेत, त्याच्या तुलनेत व्यापाराला संरक्षण द्या असे म्हणणारे खूप कमी आहेत. खरं असं म्हणायला काहीच हरकत नाही कि मुक्त व्यापारावर सगळ्याचं एकमत आहे. मुक्त व्यापाराची काही खास अशी वैशिष्टे आहेत. व्यापारातील संरक्षण या संकल्पनेत ज्या काही गोष्टींचा अंतर्भाव केला आहे अगदी त्याच्या सगळ्या उलट गोष्टींचा स्वीकार मुक्त व्यापारात केला आहे. उदाह...