फुटबॉल फक्त निमित्तच !

पाश्चात्य जगात फुटबॉल हा तसा खूपच लोकप्रिय खेळ आणि त्यात युरो कप असेल तर मग फुटबॉल चाहत्यांना एक नामी संधी असते सामना बघायची. हे फुटबॉल सामने १० जून ते १० जुलै २०१६ या काळात फ्रांस मध्ये चालू आहेत. आपल्याकडे मात्र फुटबॉलला ‘अच्छे दिन’ म्हणावे तसे आले नाहीत. याची अनेक कारणे आहेत. पण तो आजचा आपला विषय नाही. असो. जसे आपण क्रिकेटमय वातावरणात जगत असतो, तसेच पाश्चिमात्य जगातील चाहते फुटबॉलमय वातावरणात नेहमी जगत असतात. फुटबॉलचे आणि पाश्चिमात्य जगाचे अतूट नाते आहे असे म्हणायला काहीच हरकत नाही. राजकीयदृष्ट्या दोन दूर गेलेल्या देशांना जवळ आणण्याची ताकद प्रत्येक खेळात असते तशी ती फुटबॉलमधेही आहे. म्हणजे कुटनीतीपेक्षा भरवश्याचे साधन म्हणजे खेळ! पण खेळाला काहीवेळा अतिउत्साही चाहत्यांकडून गालबोट लागण्याची शक्यातापण असते. फुटबॉल हा खेळ पण याला अपवाद नाही.          

असाच प्रकार इंग्लंड आणि रशिया यांच्यात मार्सेली इथे झालेल्या सामन्याच्या आधी व नंतर घडला. दोन्ही देशांचे चाहते, समर्थक एकमेकांना भिडले. काही रशियन चाहत्यांनी सामन्याच्यावेळी स्टेडीयम मधेच फटके उडवले आणि सामना पाहिला आलेल्या इंग्लिश कुटुंबवत्सल लोकांनासुद्धा मारायला सुरवात केली. तर इकडे रस्त्यावर इंग्लिश फुटबॉल चाहत्यांनी रशियन चाहत्यांना आपले लक्ष्य केले. यात कहर असा कि दोन्ही बाजूच्या चाहत्यांनी खूप राडा घातला आणि छोटेखानी बॉम्ब म्हणून चक्क दारूच्या बाटल्यांचा वापर केला. इतका कि रायट पोलिसांनी फुटबॉल सामन्याच्या आधी आणि सामना चालू असताना दारूची दुकाने बंद ठेवण्याचे फर्मान काढले. या सगळ्या प्रसंगावर फ्रेंच सरकार नाराज असून त्यांनी दोन्ही देशांकडे आपली नाराजी कळवली. तसेच युएफाने (UEFA - युनिअन ऑफ युरोपियन फुटबॉल असोसिएशन) इंग्लंड आणि रशियाला युरोकप मधून काढून टाकण्याची धमकी दिली. तसं युएफाने आतापर्यंत कधी अशी आक्रमक भूमिका घेतली नव्हती, पण या प्रसंगाचे गांभीर्य पाहता युएफाची भूमिका रास्त आहे असे वाटते. झालेल्या प्रसंगावर फ्रेंच सरकारने तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. त्यांचीही भूमिका अत्यंत योग्य आहे असे वाटते. पूर्वी पॅरीस इथे झालेल्या दहशतवादी  हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर फ्रेंच रायट पोलिसांवर अतिरिक्त जबाबदारी येऊन पडली आहे. दहशतवाद्यांचा बिमोड करायला देशभर एकूण नव्वद हजार पोलीस तैनात केले आहेत. हे पोलीस जर त्यांची प्रमुख जबाबदारी सोडून फुटबॉल चाहत्यांना आवरण्याचे काम करू लागले तर देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेची जबाबदारी कोणी घ्यायची असा प्रश्न इथे उपस्थित झाला आहे.

फ्रेंच मंत्र्यांनी ही बाब स्पष्ट करताना सांगितले कि दहशतवादाचे सावट असताना फ्रेंच रायट पोलिसांवर अश्या प्रकारच्या चाहत्यांमधल्या हिंसेपोटी अतिरिक्त जबाबदारी येऊन पडते आहे, ही गोष्ट अत्यंत चुकीची आहे. पोलिसांचे मुख्य काम हे दहशतवादाचा सामना करणे असून, त्यात अश्या प्रकारच्या गंभीर प्रसंगांमुळे त्यांना त्यांचे काम नीट करता येत नाही.

झालेला सगळा प्रकार हा प्रकारे फुटबॉलला काळिमा फासणारा प्रकार आहे. कारण इतके हिंसक स्वरूपाचे हल्ले याआधी कधी झाले नाहीत आणि झाले असतील तरीही त्याची व्याप्ती एवढी मोठी नसावी.

यात प्रामुख्याने सांगण्याजोगी बाब म्हणजे एका बातमीनुसार या हिंसेमध्ये सामील झालेले  रशियन चाहते हे खरे चाहते नसून त्यांच्या टोळ्याच आहेत आणि या टोळ्यांमध्ये रशियन मिलिटरीच्या सैनिकांचा भास होतो आहे. कारण ह्या रशियन टोळ्या विशिष्ट असे युनिफॉर्म घालतात. त्यांच्यामध्ये एक प्रकारची शिस्त आणि संघटन पाहायला मिळते यावरून जणू ते सैनिकांप्रमाणेच आहेत कि काय अशी शंका येते. इंग्लिश चाहतेसुद्धा कमी नाहीत असेच यावरून लक्षात येते. खेळामध्ये हिंसेला स्थान असू नये. नाहीतर त्या खेळाला काय अर्थ उरणार?

रशियन चाह्त्यांबद्दलची बाब जर खरी असेल तर मग गोष्ट दिसते तितकी साधी सोपी नाही. रशियाचे सर्वेसर्वा पुतीन कसे आहेत हे सर्व लोक जाणून आहेत. अमेरिका जिथे कमी पडते तिथे रशियाने जावे अशी पुतीन यांचीच अपेक्षा आहे. जणू रशियाला पुनर्वैभव प्राप्त करून देण्याचे पुण्यकर्मच आपल्याला करावयाचे आहे अश्या थाटात सध्या रशियन सरकार वावरते आहे असे दिसते. सैनिकरूपी चाहत्यांच्या माध्यमातून हे प्रकार करणे अत्यंत चुकीचे आहे, कारण याचा फटका रशियालासुद्धा बसू शकतो जेवढा तो इंग्लंडला बसेल. त्यामुळे फुटबॉल फक्त निमित्त आहे, त्यामागे आंतरराष्ट्रीय राजकारण दडले आहे असा वास येतो आहे. पण निदान खेळात तरी राजकारण नकोच अशी सर्वांचीच अपेक्षा आहे.

-निखील कासखेडीकर